De Samoaanse vuurmesdans

Van strijdknots tot dans

Vóór het vuur was er de ailao. Een Samoaanse krijger gebruikte die om zijn strijdvaardigheid te tonen door een strijdknots rond te draaien, op te gooien en op te vangen, soms dansend terwijl hij dat deed. Elke knots volstond. Koloniale schrijvers zagen ook vrouwen, vaak de dochters van hoge stamhoofden, de ailao opvoeren terwijl zij ceremoniële processies leidden. De meest voorkomende knotsen waren gesneden erfstukken, anava genaamd, vaak voorzien van getande randen en gekartelde tanden. Tijdens nachtdansen zwaaiden en draaiden dansers vaak ook met fakkels.

De nifoʻoti en de walvisvaarders

Walvisvaart- en handelsschepen uit Europa en Amerika brachten nieuw metalen gereedschap naar Samoa, waaronder walvisvaardersmessen met lange handvatten en gekromde rietmessen. Hun haak ging over in de Samoaanse nifoʻoti, die hetzelfde haakelement draagt, of die nu uit hout is gesneden of uit staal is gesmeed. De naam wordt vaak vertaald als tand des doods, maar het artikel op Wikipedia legt uit dat deze lezing niet past bij de Samoaanse grammatica, en suggereert dat de naam eerder verwijst naar de gekromde hoorn van een geit of naar de getande snijkant van het wapen.

Hoe het vuurmes wordt gemaakt

De eerste vuurmessen waren machetes met handdoeken om beide uiteinden gebonden en een deel van het lemmet onbedekt daartussen. Zodra de handdoeken branden, draait de danser het mes rond en voegt acrobatische bewegingen toe terwijl beide uiteinden vlam vatten. In de loop der jaren werden de handvatten langer en de lemmetten korter, en in commerciële shows is het geslepen lemmet grotendeels verdwenen. Artiesten in Amerikaans-Samoa gebruiken nog steeds messen gemaakt van machetes, vaak bot gemaakt voor jongere dansers, terwijl veel luaushows elders stokken gebruiken die in handdoeken zijn gewikkeld.

Over de hele Stille Oceaan

De siva afi is een vast onderdeel geworden van Polynesische luaus en shows. Dansers in Tahiti, Hawaiʻi, de Cookeilanden, Fiji en Tonga hebben het opgenomen in hun eigen eilandshows, geholpen door nauwe familiebanden met Samoa, waardoor het vuurmes nu ver buiten de eilanden waar het ontstond te zien is. Halverwege de twintigste eeuw werden de oude tradities gecommercialiseerd en verwesterd, en veel bewegingen die vandaag in shows te zien zijn, zijn sneller en flitsender dan de oorspronkelijke krijgersvertoningen, nacht na nacht op snelheid uitgevoerd voor publiek.

The World Fireknife Championship

Competitie is altijd deel geweest van het vuurmes. Tegenwoordig wordt elk jaar een World Fireknife Champion gekroond tijdens een wedstrijd die in 1992 begon en altijd in de derde week van mei plaatsvindt. In 2007 werden een duet-categorie en een damescategorie toegevoegd, en in 2010 groeide het evenement naar vier avonden. Kampioenen kwamen uit Samoa, Hawaiʻi, Tahiti, de Cookeilanden en Florida, een teken hoe ver de kunst zich van haar krijgerswortels heeft verwijderd.

Het zien tijdens de luau

Tijdens de luau in Myrtle Beach is het vuurmes de afsluitende act, dus vertrek niet vroeg. Let op de worpen, wanneer het brandende mes de handen van de danser verlaat en door de lucht draait voor de vangst, en op de lage bewegingen dicht bij de vloer. Kinderen zijn meestal gebiologeerd in plaats van bang, hoewel de drums en vlammen intens zijn; een schoot of een hand om vast te houden helpt de jongsten. Op dit punt komen de telefoons tevoorschijn, dus maak je foto's en leg het scherm daarna weg om de rest te bekijken.

Lees verder: Myrtle Beach luau: de moeite waard?